سابیر ژاکاو
Sabir Zhakaw
Teacher and author in Kurdish language and linguistics. Runs the Telegram channel «Linguistics · زانستی زمان». Published books: 1. Linguistic Miscellany, Vol. 1: Orthography 2. Linguistic Miscellany, Vol. 2: Lexicology 3. The Ferocious Whirlwind 4. Etymological Dictionary of Avashin Kurdish
پۆلیسی زمان
پۆلیسی زوانی و ڕەوتی بڵێ و مەڵێ.
هۆمۆفۆن و هۆمۆنیم
لە سیستمە زمانیەکان و ئاستەکانی زمانی، چەند دیاردە و دۆخ و ڕەوتی زوانی دەکەونە ژێر بنەماڵەی دۆخی فرەواتایی.
زمانناسی
چەند بابەتی جێی سرنج و گرینگ لە بوارەی زمانناسی.
ئەلۆکرۆن دایەفۆن
بەشێکی نەپساوەی زنجیرەی ڕێسا فۆنۆلۆجیەکانی زوانی کوردیک، ڕەوتی ئەڵۆکرۆن و دایەفۆنیە.
بێلایەنبون
دەستەیەک لە ئەلۆفۆنانەن کە لە ئاست و بەستێنی وشەکان، هیچ کاریگەری لە سەر واتای وشەکان دانانێن و واتاگۆڕ نین.
بەسەر یا بە سەر
شێوەی نوسینی لەسەر یا لە سەر، بەسەر یا بە سەر، کردبون یا کرد بون، تێ گەیشت یا تێگەیشت کامەی دروستە؟
زمانی ستاندارد
چەندین ساڵە ڕوبەڕوی ئەم درۆشمە دەبینەوە کە زوانی یەکگرتو، ڕێنوسی یەکگرتو، زوانی ستاندارد و پڕۆسەی ستانداردکردن.
ئەلفبێی زوانی کوردی
ئاوڕێکی نوێگەرایانە لە ئەلفبێی زوانی کوردی
جوت واو
زۆر بە سادەیی ئەگەر پسپۆڕێکی فۆنۆلۆجی و فۆنێتیک و مۆرفۆلۆجیست سوکەئاوڕێک لە بنچینەی زوانەکەی لە بەشی ڕێنوس بداتەوە...
فەرهەنگی زمانناسی
phonetics دەنگناسی. Phonology زانستی دەنگ، واچناسی. Morphology وشەناسی.
مێتاتێز
یەکێک لە دیاردە فۆنۆلۆجی و گرێدراوی بازنەی مۆرفۆلۆجی زوانیە کە بەپێی چەندین فەکتەری زانستی ئەم بازنە زانستیانەی هەر زوانەی دەردەکەوێت.
مێژوی دەرکەوتنی خەت
سیستم و ڕەوتی نوسین لە مێژو و گەشەیەکی تایبەتی داخوازی و مەبەست، بەرهەمی گەشە و سەرهەڵدانی گەشەی مێشکی مرۆڤ بوە.
هەتەرێ _ مەتەرێ
ئەمەی ئێستا بۆ ئێمە گرنگە، دو واژەی ئێگجار قوڵ و بەرایی زوانەکانی فەوتاو و نیمەچالاک و ناچالاکن کە ئاسەوارەکەی ئێستاش لە زوانی کوردیک، وەکو بەشەگر، ماوەتەوە.
جوتەوشە _ جووتەوشە
ئەم بەشە لە "وشەی دوانەی زوانی کوردیک" لە ئاستی سینتەکسی و لێکسیکی و مۆرفۆلۆجی زوانی کوردیک، لێڵی تێدایە و بەشێوەیەکی نازانستی و بێبنەمایانە دەردەکەوێت.
زاری سۆرانی، بەرانبەر بازنەی ناوەندی
باسێکی گرنگ لەسەر ناوی بنەماڵە زوانی (زار) کوردیک کە هەیە، بازنەی بەهێزی تریبالیزمیە.
هاوەڵفرمان
ئامرازانی مۆرفۆلۆجی و ڕێزمانی.
ڕ، ر، ڵ، ل
پیتی (ڕ) سیمای تایبەتی لە ڕێنوسی ڕاستچین تایبەت بە ئەلفبێی زوانی کوردیکی هەیە و بە کۆدی IPA (Ř) دەردەکەوێت.
سێزدەبەدەر
کۆمەڵێک بابەت و نوسراوە و ئاماژە بەم بۆنە، لێرە و لەوێ نوسراون و بەربڵاون کە پتر بابەتێکی ناسیۆنالیزتی و مێتۆلۆجیکین، تاکو بابەتێکی لۆجیکی و ئیتیمۆلۆجیکی.
جێگۆڕک، مێتاتێز، سابیر ژاکاو
ئێمە دەبێت لە چوارچێوەزانستیەکانی زمانەوانی بڕوانین و بزانین چ کاتێک و چ هۆکارێکی بەشی ئاناتۆمی و بەشی مکانیزمی فۆنسازی ئەندامەکانی سازکردنی دەنگ و بەشی سروشتی دەبێتە هۆکاری ئەم بابەتە.
خاتون Xātun
وشەی (خاتون) لە زوانی سۆغدیکی ئێرانیک، بەشێوەی (x'twnh, xttwnh, x'twnh، xwat'yn) بەواتای (شاژن، هاوسەری سەرۆک و دەستهەڵاتدار و ئەشراف) هاتوە.
ئاسمان Āsmān
ئەم وشەیە، وشەیەکی هاوبەش و زیندوی زوانەئێرانیەکانی نوێیە، واتە هێستاش وشەیەکی ئەدەبی و زارەکی و وشەیەکە کە هێستاش لەسەرپێیە.
چێشت
تاکو هێستا زۆر ڕونکردنەوە دراوە لەمەی کە زانستی ڕەچەڵەکناسی وشە، لەگەڵ بەکارهێنانی وشەنامە و هێنانەوەی سەر ئەم زوانە جیاوازیەکی زۆری هەیە.
نیمەمەودا، بەسەریەکەوەنوسین
زوانانی جیهانی لەسەر ئاستی جۆرەوە لە ڕوی مۆرفۆلۆجیکاڵیەوە، بەسەر ٥ جۆری دابەش دەکرێن.
هەمزە و ئامرازی دە و ئە
ئەم دەنگە وەکو لەسەر بنەمای فۆنۆلۆژی دەرکەوتنی لەنێو زوانی کوردیەوە نیە و بەپێی فۆنەتیکی زوانی کوردی دەردەکەوێت و هاوشێوەی فۆنێک کارایی نیە و هەژمار ناکرێت.
قەلیان
کەرەستەیەک کە لەڕێگەی داگیرساندنی تەنباکوو و شێوەتوتوتەکانی میوەیی و کێشانی لەڕێگەی لولەیەکی ئاوەوە هاوشێوەی سیگارە.
کریسمەس
/کریسمەس، Christmas/ چەشنەبۆنەیەکە کە لە ئایینی خاچپەرەست و کریستیانیدا بەرز و پیرۆز ڕادەگیرێت و یادی دەکرێت.
زوانی دایک، زوانی زگماکی، زمانی دایکی، زمانی زگماکی
چەمکی (زگماک، زگمانگ، سکماک) واتە (مادرزادی) و (زمانی زگماکی)، ئەم چەمکەسینتەکسیەیە کە چەند ڕۆژە وەبەرچاو دەکەوێت.
کەرەنتێن، کەرەنتین، قەرەنتین
وشەیەک کە ئەم ڕۆژانە بەهۆی پڕۆژەیەکی تایبەتی، لەڕێگەی پڕۆژەی /Covidـ١٩/ زەق بۆتەوە و زۆر دەبیسترێت.
نەورۆز
پڕۆسەیەکی تایبەت بۆ دەڤەر و ناوچە سروشتیانەی کە هەڵکەوتنی جوگرافیایی و ئیستراتێژیکی تایبەتی باری سروشتی و پێکهاتەگرنگ و سازهێنەرەکانی ڕاستەقینەی زەوی، واتە (ئاو و تاو و گڵ و با)، لەگەڵ هاتن و ڕۆیشتنی ئەم خودایانە، هەر جارەی بۆنەیەک پیرۆز ڕادەگیرا، /نەورۆژ/یش یەکێک لەم بۆنانەیە کە مێژویەکی قوڵتر لەم چیرۆکانەی هەیە کە بڵاو دەکرێتەوە و ناساندراوە.
شاگە
وشەی (شاگە) یەکێک لەم وشانەیە کە لە بازنەی پەتیسازی زوانی کوردیک بەکارهێندراوە.
ژمارەکان
ئەم بەشە بابەتێکی هەرەگرنگ و تایبەت لەنێو زوان و ژیانی مرۆڤەکان بوە.
سێزدەبەدەر
تاکوو ئێستا بابەتێکی ئەوتۆ لەسەر ئەم ڕۆژ و ناوە نەنوسراوە.
ڕۆدانێکی زمانەوانی
زمانی کوردی وەکی زۆرینەی زمانەکانی هاوبنەماڵەی خۆی و ئیندوئەوروپیەکان و هاوشێوەی زمانە ئەفرۆئاسیایەکان و سامیەکان تایبەتمەندیەکی جوان و گەشی هەیە بۆ تەرخانکردنی ناو بۆ ڕەگەزی نێر و مێ.
گۆڕینی فۆن
دەنگەکان لە هەمو زمانەکانی زیندوی دنیا زۆرتر لە هەربەشێکی دیکه توشی لافاوی گۆڕانکاری و گۆڕین دەبن.
