دوو «ڕ»، دوو جیهان

لە ئەلفوبێی کوردیدا دوو پیت هەن کە لە یەکتر دەچن و زۆرجار تێکەڵ دەکرێن: ر و ڕ. بۆ گوێی نەخوێندەوار هەردووکیان «ر»ن؛ بۆ گوێی سۆرانی دوو جیهانی جیاوازن.

جیاوازییەکە لە کوێدایە؟

ر دەنگێکی سووک و تاکلێدانە — زمان تەنیا جارێک بە بانی دەم دەکەوێت. ڕ بەهێز و لەرزۆکە — زمان چەند جارێک دەلەرزێتەوە. ئەم جیاوازییە بچووکە دەتوانێت واتای وشە بەتەواوی بگۆڕێت:

• کەر — ئاژەڵێکی ماندوونەناس،
• کەڕ — کەسێک کە نابیستێت.

یەک نیشانەی بچووک لەسەر پیتەکە، و وشەکە لە ئاژەڵەوە دەبێتە سیفەت. زمانناسان بەم جۆرە جووتانە دەڵێن جووتی کەمترین — دوو وشە کە تەنیا بە یەک دەنگ لە یەکتر جیا دەبنەوە و هەر ئەو یەک دەنگە واتاکە دەگۆڕێت.

یاسایەکی بێدەنگ

خاڵێکی جوانی ڕێنووسی کوردی ئەوەیە کە لە سەرەتای وشەدا ئەم دەنگە هەمیشە بەهێزە: ڕۆژ، ڕێگا، ڕەنگ. لەبەر ئەوە هەندێک لە نووسەران لە سەرەتای وشەدا نیشانەکە دانانێن و بە «رۆژ» دەنووسن، چونکە خوێنەری کورد خۆی دەزانێت. هەندێکی تریش، بۆ ڕوونی و یەکدەستی، هەمیشە ڕ دەنووسن. هەردوو ڕێباز بەڵگەن لەسەر یەک ڕاستی: ڕێنووس گرێبەستێکە لە نێوان نووسەر و خوێنەردا.

ڕێنووس تەنیا یاسا نییە؛ مێژووی گفتوگۆیەکی درێژە لە نێوان دەنگ و پیتدا.

بۆچی گرنگە؟

لەوانەیە بپرسیت: ئەم وردەکارییانە چ سوودێکیان هەیە؟ وەڵامەکە سادەیە — وردبینی لە دەنگدا وردبینییە لە بیرکردنەوەدا. زمانێک کە دەنگەکانی بە وردی بنووسرێن، بە وردیش دەخوێنرێتەوە. جیاوازی ر و ڕ، وەک جیاوازی ل و ڵ لە گوڵدا، بەشێکە لەو دەوڵەمەندییەی کە سۆرانی دەیبەخشێت — تەنیا ئەوەندە دەخوازێت کە گوێی بۆ بگرین.